Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας για το 1821. Η ανάρτηση του μήνα.

ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΜΕΝΟΥ ΠΗΛΙΟΥ.
Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΤΡΙΚΕΡΙΟΥ

Το Τρίκερι, λόγω της γεωγραφικής του θέσης, έπαιξε σημαντικό ρόλο στον ξεσηκωμό του 1821. Κτισμένο στο νότιο τμήμα του Πηλίου και του Παγασητικού, σαν αετοφωλιά πάνω στο βουνό, έχει μία νησιωτική ατμόσφαιρα και όχι την ατμόσφαιρα ενός παραδοσιακού χωριού του Πηλίου. Η επικοινωνία του με τον υπόλοιπο κόσμο γινόταν μέσω θαλάσσης ήδη από την εποχή της ίδρυσής του μέχρι και πρόσφατα. Η απομόνωση αυτή, καθώς και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης, οδήγησαν τους κατοίκους να στραφούν προς τη θάλασσα και το εμπόριο, εκμεταλλευόμενοι και τη στρατηγική θέση της περιοχής τους. Αποτέλεσμα ήταν ένας αξιόλογος στόλος, ο οποίος έπλεε σε όλη τη Μεσόγειο πριν από την έναρξη της επανάστασης εξάγοντας προϊόντα του Πηλίου και φέρνοντας πίσω στην πατρίδα εκτός από εμπορεύματα και νέες επαναστατικές ιδέες.

Επηρεασμένος από αυτές τις ιδέες ο Τρικεριώτης καπετάνιος Κωνσταντίνος Κουτμάνης ήδη το 1798 με το πλοίο του προσχώρησε στον στόλο του Γιάννη Στάθη. Μετά από επιτυχημένες ναυμαχίες κατά των τούρκικων πλοίων, θα χάσει τελικά το πλοίο του από επίθεση του τουρκικού στόλου και θα συλληφθεί στον δίαυλο μεταξύ Μαγνησίας και Σκιάθου. Θα μεταφερθεί στην Κωνσταντινούπολη και με σουλτανικό φιρμάνι θα δημευθεί η περιουσία του, ενώ ο ίδιος θα χάσει τη ζωή του.

Τρία χρόνια πριν την έναρξη της επανάστασης ήρθαν στο Τρίκερι ο Αθανάσιος Τσακάλωφ και ο Άνθιμος Γαζής και ίδρυσαν την «Εφορεία Τρικέρων», ως τμήμα της Φιλικής Εταιρείας. Με την κίνηση αυτή το Τρίκερι θα αποτελέσει την κύρια βάση της Φιλικής Εταιρείας στην Μαγνησία. Τον Μάιο του 1821 από το Τρίκερι θα ξεκινήσουν τα πλοία του Τσαμαδού για το Κάστρο του Βόλου και τελικά, μετά την αποτυχημένη εξέγερση στο Πήλιο, το Τρίκερι θα απομείνει το μοναδικό προπύργιο των επαναστατών στην περιοχή της Μαγνησίας μέχρι και το 1823, οπότε και τελικά θα παραδοθεί.

Η σημασία του Τρικερίου στην επανάσταση του 1821 οφείλεται στα καράβια του, που ξεκινούσαν από το λιμάνι της Αγίας Κυριακής. Καράβια που ανήκαν σε πλούσιους εμπόρους της εποχής και έχουν χαθεί στο πέρασμα του χρόνου. Ωστόσο σημαντικοί μάρτυρες εκείνης της εποχής στέκονται έως και σήμερα τα πυργόσπιτα των πλούσιων εμπόρων καπεταναίων. Τα αρχοντικά είναι τριώροφα, κτισμένα με λιθόκτιστους τους δύο πρώτους ορόφους, ενώ ο τελευταίος όροφος είναι κτισμένος και με τοίχους από τσατμά (ξύλινο σκελετό με λάσπη). Το ισόγειο, το κατώι, χρησίμευε ως αποθηκευτικός χώρος, ο δεύτερος όροφος, το μεσοπάτωμα, αποτελούσε χώρο διαμονής για τους χειμερινούς μήνες, ενώ ο τρίτος όροφος ήταν χώρος διαμονής για τους καλοκαιρινούς μήνες.

Για τον πλούτο του Τρικερίου χαρακτηριστικές είναι και οι δύο εκκλησίες εντός του οικισμού. Πρόκειται για τον Ι.Ν. των Αγίων Αναργύρων του 1805 και για τον Ι.Ν. της Αγίας Τριάδας του 1739. Στον τελευταίο βρίσκεται και τμήμα του θρόνου, ο οποίος, σύμφωνα με τους Τρικεριώτες, προοριζόταν για τον Ναπολέοντα, για την επίσκεψη του στην πόλη της Βαρκελώνης. Η επίσκεψη ματαιώθηκε και το τμήμα του θρόνου αγοράστηκε τελικά από Τρικεριώτες ναυτικούς.

Βιβλιογραφία:

Γ. Κίζης, Πηλιορείτικη Οικοδομία. Αθήνα 1994.

Κ.Δ. Πατρίκος, Ο Καπετάν Κωνσταντής Κουτμάνης, ο ένδοξος καραβοκύρης και πρωτοεθνομάρτυρας, Μακρινίτσα. Περιοδική Έκδοση Κοινότητας Μακρινίτσας, τεύχος 14, Αύγουστος 1997, 37-39.

Κ. Κοκκορόγιαννης, Η θανάτωση του καπετάν Κωνσταντή Κουτ(ου)μάνη και η οθωμανική απληστία, Δελτίο της Φιλάρχαιου Εταιρείας Αλμυρού Όθρυς, τεύχ. 8, Αλμυρός, 85-98.

Γ. Κραβαρίτου, Τρίκερι, Θεσσαλονίκη 2006.

Ι. Παντελούκας, Η Συμβολή του Τρικερίου στην επανάσταση του 1821, στο 200 Χρόνια. Η Μαγνησία το 1821. Πτυχές της τοπικής επανάστασης, πρόσωπα και άγνωστες ιστορίες της Θεσσαλίας, Βόλος 2021, 68-73.

Posted in Η ΕΦΑ Μαγνησίας για το 1821. Η ανάρτηση του μήνα | Σχολιάστε

Έκθεμα του μήνα (Οκτώβριος 2021)

Γιαννοπούλειο Αρχαιολογικό Μουσείο Αλμυρού

Επιτύμβια στήλη από την αρχαία Άλο

Οι επιτύμβιες στήλες είναι σημαντικά ταφικά μνημεία της αρχαιότητας, τα οποία αποτελούν διαχρονικά αντικείμενο μελέτης των αρχαιολόγων και των ιστορικών τέχνης και παρέχουν ιστορικά στοιχεία για την εποχή που δημιουργήθηκαν. Για την πολιτική, κοινωνική και οικονομική ζωή των κατοίκων, την ιδεολογία τους, τις δοξασίες τους και τα πιστεύω τους. Επίσης στοιχεία αντλούμε για την τεχνολογία τους και τους φορείς της, δηλ. τους τεχνίτες που τις σμίλευσαν και τις ζωγράφισαν, λιθοξόους και ζωγράφους.

Στον τελευταίο αυτό τομέα εντάσσεται η ανάλυση των επιτύμβιων στηλών, με τη βοήθεια της οποίας μπορούμε να ανιχνεύσουμε την «βιογραφία» τους, δηλ. τα στάδια από τα οποία περνά το συγκεκριμένο αντικείμενο, από την στιγμή της εξόρυξής του από το λατομείο μέχρι το στήσιμό του στον τάφο, την αποκάλυψή του κατά την ανασκαφή και την έκθεσή του στο μουσείο. Επίσης οι θετικές επιστήμες μας βοηθούν να εντοπίσουμε την προέλευση της πρώτης ύλης που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή τους, ενώ για τις γραπτές στήλες μας δίνουν τη δυνατότητα να αναλύσουμε τα χρώματα, να αντλήσουμε πληροφορίες για την προέλευσή τους και να αποκτήσουμε γνώσεις για τα στάδια της δουλειάς του ζωγράφου.

Σύμφωνα με τις δημοσιευμένες μελέτες για τις επιτύμβιες στήλες του ελλαδικού χώρου, οι περισσότερες από αυτές ανήκουν στην αττική παράδοση και είναι πιθανό να εντοπίσει κανείς και συγκεκριμένα εργαστήρια κατασκευής τους. Όμως, η έρευνα γύρω από τις περίφημες επιτύμβιες στήλες από την αρχαία Δημητριάδα μας υποδεικνύει την ύπαρξη μιας παράλληλης μοναδικής θεσσαλικής παράδοσης μαρμαράδων, η οποία δημιουργήθηκε στον Άτραγα, μια πόλη της Πελασγιώτιδας, δυτικά της Λάρισας, γνωστής για το μάρμαρο και τους γλύπτες της, ενώ ειδικά τοπικά μάρμαρα έχουν εντοπιστεί στους Γόννους και στο Καστρί (Λάρισα) και στις Φερές (Μαγνησία).

Σημαντικά στοιχεία για την περίοδο κατασκευής και χρήσης των επιτύμβιων στηλών μας δίνουν και οι επιτύμβιες επιγραφές. Συνήθως μας παραδίδεται το όνομα του νεκρού, άνδρα ή γυναίκας, και το επώνυμό του, δηλ. το πατρώνυμο, το οποίο είναι πάντοτε στη γενική. Υπάρχει περίπτωση να αναγράφεται και τρίτο όνομα συγγενικού προσώπου, όπως για παράδειγμα το όνομα του συζύγου. Επίσης από την προσωπογραφία των ονομάτων αντλούμε πληροφορίες για τη σχέση ανάμεσα σε μία ή δύο στήλες που ανήκουν στην ίδια οικογένεια (οικογενειακός τάφος), συνδυάζοντας ταυτόχρονα στήλες διαφορετικής μορφής. Πολλές φορές έχουμε μια δεύτερη επιγραφή πάνω σε μία παλαιότερη. Αυτό υποδεικνύει τη δεύτερη χρήση της στήλης, επομένως και τον τρόπο λειτουργίας μιας νεκρόπολης, όπου πολλοί τάφοι μπορεί να εγκαταλείπονται και να επαναχρησιμοποιούνται.

Η ανάλυση των επιτύμβιων επιγραφών μας δίνει επίσης στοιχεία για την καταγωγή των νεκρών, κάτι που προκύπτει από τα ίδια τα ονόματα των νεκρών και ιδιαίτερα από τα εθνικά ή δημοτικά τους ονόματα, τα οποία αναγράφονται πολλές φορές επίσης στις επιτύμβιες στήλες και τα οποία μας επιτρέπουν να ανασυνθέσουμε τους εμπορικούς ή άλλους τρόπους επικοινωνίας των κατοίκων διαφορετικών πόλεων του ελλαδικού χώρου.

Από τις ζωγραφικές παραστάσεις πάνω στις στήλες, εκτός από τη δυνατότητα ταύτισης συγκεκριμένων προσώπων, τα οποία απεικονίζονται σε αυτές, μας παρέχονται σημαντικές πληροφορίες για την ένδυση, την υπόδηση, την κόμμωση και τον καλλωπισμό των γυναικών, την επίπλωση και πολλά άλλα στοιχεία από την καθημερινή ζωή στην αρχαιότητα, για τα επαγγέλματα, το κοινωνικό και οικονομικό status των θανόντων, τη δουλεία, την ηλικία και τα αίτια θανάτου, ακόμη και για τη συμβολική γλώσσα που δηλώνεται μέσα από αυτές.

Τέλος, το υλικό, η ύπαρξη ή η απουσία διακόσμησης και γενικότερα το κόστος κατασκευής των στηλών μας παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για την οικονομική κατάσταση των οικογενειών των θανόντων και κατ’αναλογία για την ευημερία ή πενία των κατοίκων των πόλεων σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους. Στις νεκροπόλεις συνυπάρχουν στήλες από μάρμαρο και περίτεχνη ανάγλυφη ή γραπτή διακόσμηση που παραπέμπουν σε εύρωστες οικογένειες ή απλές λίθινες στήλες από φθηνή πρώτη ύλη και χωρίς ίχνη διακόσμησης που σήμαιναν τους τάφους οικογενειών με πενιχρά οικονομικά μέσα ή τους τάφους μιας ιστορικής εποχής κατά την οποία οι κάτοικοι ενός αστικού κέντρου βίωσαν στην πλειοψηφία τους μια δύσκολη καθημερινότητα.

Giannopouleio Archaeological Museum of Almyros

Funerary stele from ancient Halos

The funerary stelae are important burial monuments of antiquity, which have been studied by archaeologists and art historians for a long time and have provided historical data for the time they were created, i.e. the political, social and economic life of the inhabitants, their ideology and beliefs. We also draw information about their technology and its agents, ie the craftsmen who sculpted and painted them, the stonemasons and the painters.

This last section includes the analysis of the funerary stelae, with the help of which we can trace their «biography», ie the stages that the specific object goes through, from the moment of its extraction from the quarry until its erection on the grave, its recovering during the excavation and its exhibition in the museum. Also the positive sciences help us to locate the origin of the raw material used for their construction, while for the painted stelae they enable us to analyze the colors, to obtain information about their origin and to gain knowledge about the stages of the painter’s work.

According to the published material on the Greek funerary stelae, most of them belong to the Attic tradition and it is possible to locate specific workshops for their construction. However, the research around the famous painted stelae from Demitrias indicates the existence of a parallel unique Thessalian marble tradition, which was created in Atragas, a city of Pelasgiotis, west of Larissa, known for its marble and sculptors, while special local marbles have been found in Gonnoi and Kastri (Larissa) and Pheres (Magnesia).

The funerary stelae also give us important information about the period of construction and use of the burial inscriptions. Usually we are given the name of the deceased, man or woman, and his surname, the patronymic, which is always in the genitive. There may be a third name of a relative, such as the name of the spouse. Also from the portrait of the names we derive information about the relationship between one or two stelae belonging to the same family (family grave), while combining stelae of different shapes. Many times we have a second inscription on an older one. This indicates the second use of the stele, and therefore the mode of operation of a necropolis, where many graves may be abandoned and reused.

The analysis of the burial inscriptions also gives us information about the origin of the dead, something that emerges from the names of the dead themselves and especially from their national or municipal names, which are also often written on the stelae and which allow us to reconstruct the commercial or other ways of communication of the inhabitants of different cities of Greece.

From the paintings on the stelae, in addition to the ability of identifying specific persons, which are depicted on them, we are provided with important information about women’s clothing, footwear, headdress and grooming, furniture and many other elements from everyday life in antiquity, for the occupations, the social and economic status of the deceased, slavery, age and causes of death, even for the symbolic language declared through them.

Finally, the material, the presence or absence of decoration and in general the cost of construction of the stelae provide us with valuable information about the financial situation of the families of the deceased and, by analogy, for the prosperity or poverty of the inhabitants of the cities in specific historical periods. In the necropoles coexist marble stelae and ornate relief or painted decoration that refer to affluent families or simple stone stelae from cheap raw material and without traces of decoration that meant the graves of families with meager means or the graves of a historical period during which the inhabitants of an urban center experienced for the most part a difficult daily life.

Περιγραφή

Μαρμάρινη επιτύμβια στήλη από την Άλο. Γιαννοπούλειο Αρχαιολογικό Μουσείο Αλμυρού ΒΕ 11789. Ελληνιστική περίοδος (α΄μισό 3ου αι. π.Χ.).

Ελλιπής . Ύψος: 0,121μ., πλάτος: 0,50μ., πάχος: 0,13μ.

Η στήλη αυτή βρέθηκε το 1990 στην ανασκαφή του νεκροταφείου της αρχαίας Άλου, σε δεύτερη χρήση, στο πλαίσιο έργου της ΑΓΕΤ για την κατασκευή του ταινιόδρομου για τη μεταφορά του ασβεστόλιθου από το λατομείο στη θέση «Κεφάλωση», Πλατάνου Αλμυρού.

Είναι κατασκευασμένη από λευκό μάρμαρο, το οποίο έχει κοκκινωπή απόχρωση λόγω της επαφής του με τα ασβεστολιθικά εδάφη στο χώρο της ανασκαφής, όπου αποκαλύφθηκε. Φέρει λοξό σπάσιμο στο κάτω τμήμα της, αμφίπλευρα. Η πρόσθια πλευρά της είναι καλά δουλεμένη, ενώ η οπίσθια ακατέργαστη. Ο κορμός της στήλης είναι επίπεδος χωρίς πλαισίωση και απολήγει στο πάνω μέρος της σε έξω νεύουσα κοίλη επιφάνεια, η οποία επιστέφεται από ελεύθερο αέτωμα με ανθεμωτά ακρωτήρια, από τα οποία σώζεται ακέραιο μόνο το ένα. Στο πάνω μέρος της πρόσθιας πλευράς της φέρει δύο ανάγλυφους ομφαλωτούς ρόδακες.

Ανάμεσα στους ρόδακες και στην επίστεψη υπάρχει η επιγραφή

Αντικράτης

Κρατεύου

Πρόκειται για το όνομα και το πατρώνυμο του νεκρού, το οποίο είναι γνωστό από επιγραφές σε ολόκληρη τη Θεσσαλία, αλλά και στη Βοιωτία, τη Λοκρίδα και τη Φωκίδα.

Η στήλη είναι πιθανόν να ήταν γραπτή, γεγονός που ενισχύεται από τα ίχνη χρώματος κυανής απόχρωσης που εμφανίζονται στην πρόσθια επιφάνειά της, αλλά και σε μία ταινία κάτω από την επίστεψη. Είναι πιθανό η παράσταση να απεικόνιζε μία όρθια και μία καθιστή μορφή.

Τα χαρακτηριστικά στη μορφή της επιτύμβιας στήλης από την Άλο (ρόδακες, επίστεψη) παραπέμπουν σε αττικό εργαστήριο, όπως ακριβώς και οι στήλες από την αρχαία Δημητριάδα. Σύμφωνα με αυτά, αλλά και με την διάταξη και τη μορφή των γραμμάτων της επιγραφής, η στήλη τοποθετείται χρονολογικά στο α΄μισό του 3ου αι. π.Χ.

Description

Marble funerary stele from Halos. Giannopouleio Archaeological Museum of Almyros BE 11789. Hellenistic period (1st half of the 3rd century BC).

Incomplete. Height: 0.121m., Width: 0.50m., Thickness: 0.13m.

This stele was found in 1990 during the excavation of the cemetery of ancient Halos, in second use, in the context of a project of AGET cement company for the construction of the conveyor for the transport of limestone from the quarry of «Kefalosis», Platanos Almyros.

It is made of white marble, which has a reddish tinge due to its contact with the limestone soils at the excavation site, where it was discovered. It has an oblique fracture in its lower part, on both sides. The front side is well worked, while the back is raw. The trunk of the stele is flat without framing and ends at the top on a protruding concave surface, which is returned by a free pediment with flowery capes, of which only one survives intact. At the top of its front side it has two embossed navel rosettes.

Between the rosettes and the crown there is the inscription

Αντικράτης

Κρατεύου

This is the name and patronymic of the deceased, which is known from inscriptions throughout Thessaly, but also in Boeotia, Lokris and Fokis.

The stele was probably painted, a fact reinforced by the traces of cyan that appear on its front surface, but also on a strip under the crown. It is possible that the representation depicted an upright and a sitting figure.

The characteristics in the form of the funerary stele from Halos (rosettes, crown) refer to an Attic workshop, just like the stelae from Demitrias. According to these, but also with the arrangement and the form of the letters of the inscription, the stele is placed chronologically in the 1st half of the 3rd c. BC.

Βιβλιογραφία

Μαλακασιώτη, Ζ. – Ροντήρη, Β. 1990. Πλάτανος Αλμυρού: Αρχαία Άλος. Αρχαιολογικό Δελτίο 45 (1990), Χρονικά, Β1, 203-204.

Μαλακασιώτη, Ζ. – Ροντήρη, Β. – Παππή, Ε., 1993. Πρόσφατες ανασκαφικές έρευνες  στην αρχαία Άλο: μία πρώτη παρουσίαση των ευρημάτων. Αχαιοφθιωτικά Α΄, Πρακτικά του Α΄Συνεδρίου Αλμυριώτικων Σπουδών, Αλμυρός 31/08 01/09/1991, 93-101.

Helly, B., 1996. Οι γραπτές στήλες της Δημητριάδας, στο Ε.Ι. Κονταξή (επιμ.), Αρχαία Δημητριάδα, η διαδρομή της στο χρόνο, Πρακτικά Ημερίδας, 9 Νοεμβρίου 1994, Βόλος, 74-90.

Kalaitzi, M., Kravaritou, S., & Skafida, E., 2018. Ενεπίγραφες επιτύμβιες στήλες από το Κάστρο – Παλαιά του Βόλου. Tekmeria, 13, 193-241.

Posted in Το Έκθεμα του Μήνα | Σχολιάστε

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας για το 1821. Η ανάρτηση του μήνα.

ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΑΤΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΗΛΙΟΥ ΜΠΑΣΔΕΚΗΔΕΣ

Η «…γενναίαν καί πάντοτε φιλελευθέραν γενεάν τῶν Βασδέκιδων» σύμφωνα με χαρακτηρισμό του Δημήτριου Υψηλάντη προς τον Κυριάκο Μπασδέκη τον Αύγουστο του 1821, γενιά κλεφταρματολών και καπεταναίων,  πρωταγωνίστησε στα δρώμενα της τοπικής ιστορίας του Πηλίου από το β΄ μισό του 18ου αιώνα έως την τελευταία θεσσαλική επανάσταση του 1878. Ο Ρήγας Βελεστινλής συγκαταλέγει τον Μπασδέκη μεταξύ τριανταπέντε επώνυμων καπεταναίων στον  Πατριωτικό  Ύμνο:

…Ὁ Λάζος καί ὁ Κομπολής,
Μπασδέκης καί ὁ Κωσταντής,
Ταπάκης καί Γκιθώνας,
νά ζοῦν εἰς τούς αἰῶνας,
εἲν’ ἄνδρες ξακουσμένοι
στό δουνιά, μπρέ παιδιά!…

Ο Στέργιος Μπασδέκης, η κλέφτικη δράση του οποίου ξεκινά γύρω στο 1760, αναφέρεται ως ο πρώτος αρματολός του Πηλίου από το 1774, με έδρα τη Ζαγορά. Παράλληλα με την πολεμική δράση του, φροντίζει για την υστεροφημία του χτίζοντας κρήνες, εκκλησίες και μοναστήρια. To 1791 κατασκευάζει κρήνη μεταξύ Λέστιανης και Κερασιάς, ενώ το 1792 με έξοδά του ιστορείται ο Άγιος Νικόλαος και οι δύο «καβαλαρέει Γεώργιος και Δημήτριος» στη μονή Αγίου Νικολάου Πάου Αργαλαστής. Το 1793 κτίζει  τη μονή της Αγίας Παρασκευής Μακρυνίτσας. Το 1795 οικοδομεί τις μονές Αγίου Αθανασίου Λαύκου και Αγίου Ιωάννη Προδρόμου Συκής, ενώ το 1796 το όνομά του εμφανίζεται στην κτητορική επιγραφή  της μονής Παναγίας Λαμπηδόνας στη Λαμπινού. Ύστερα από το 1797, που κτίζεται δι’ εξόδων του ο ναός της Μεταμορφώσεως στη Μακρυνίτσα, το όνομα του χάνεται.

Ο αδελφός του Αθανάσιος αναλαμβάνει το αρματολίκι και  ταυτίζεται με τον «δοῦλο τοῦ Θεοῦ Αθανάσιο Μπασδέκη» που  εμφανίζεται το 1799 σε αφιερωτική επιγραφή τοιχογραφίας στον Άγιο Νικόλαο τον Γέρο, στις Μηλιές. Δικά του έργα είναι επίσης μία κρήνη στο χωριό Κερασιά (1800) και μία «καλύβα» (καταφύγιο) μεταξύ Πορταριάς-Ζαγοράς για τον «δύσκολον κερόν τοῦ χημόνος» το 1804.

Κατά την πολιορκία του Κάστρου του Βόλου τον Μάϊο του 1821, διακρίθηκε για την παλληκαριά του ο γιος του Στέργιου, Κυριάκος Μπασδέκης, αρχηγός του αρματολικιού του Πηλίου, μυημένος στη Φιλική Εταιρεία από τον Άνθιμο Γαζή. Αψηφώντας τον κίνδυνο, όρμησε μόνος στη βορεινή πύλη του Κάστρου, Καρά Καπού και φοβέριζε τους πολιορκημένους Τούρκους. Εξαιτίας της παράτολμης πράξης του πληγώθηκε και  βαριά τραυματισμένος κατέφυγε στα ελληνικά πολεμικά πλοία που τον μετέφεραν στο Τρίκερι, όπου πέθανε, στερώντας πρόωρα το ελληνικό στρατόπεδο από έναν άξιο αγωνιστή.

Κατά την επανάσταση του 1823 αρχηγός των ένοπλων επαναστατικών σωμάτων του Πηλίου εμφανίζεται ο Μήτρος Μπασδέκης, αδελφός του Κυριάκου, που κλείνει την αφιερωτική δράση της οικογενείας του  με την κατασκευή της κρήνης στη μονή Αγίας Παρασκευής Μακρυνίτσας και μίας κρήνης στη Ζαγορά το 1826 (Κρήνη Κράλη). Ακόμη και στα επόμενα επαναστατικά κινήματα του 1854 και 1878 απόγονοι των Μπασδέκηδων διαδραματίζουν καίριο ρόλο: ο Χρόνης Μπασδέκης αρχηγός σώματος το 1854, ο Ιωάννης και ο Ζήσιμος ως αρχηγοί στην επανάσταση του 1877 και 1878 αντίστοιχα. Ιδιαίτερη είναι η μορφή της Μαργαρίτας Μπασδέκη, ανηψιάς του Ζήσιμου, η οποία διακρίθηκε για τον ηρωισμό της σε διάφορες μάχες το 1878 και πέθανε σε πλήρη ένδεια το 1928.

Πηγές :

Γ. Κ. Κορδάτος, Ιστορία της Επαρχίας Βόλου και Αγιάς, Αθήνα 1960

Α.Πολίτης, Η «μορφή» του καπετάν Μπασδέκη, Μνήμων τ.11 (1987), Αθήνα, 1-31

Κ.Α. Μακρή, Ο καπετάν Στέργιος Μπασδέκης και ο γλύπτης Μίλιος, Αθήνα 1955

Posted in Η ΕΦΑ Μαγνησίας για το 1821. Η ανάρτηση του μήνα | 2 Σχόλια

Εκθέματα του μήνα (Σεπτέμβριος 2021)

Oμοιώματα φιδιών από τα Αρχαιολογικά Μουσεία Βόλου & Αλμυρού

Τα ομοιώματα των φιδιών αποτελούσαν δημοφιλή αναθήματα σε ιερά – δημόσια και οικιακά – χθονίων και γονιμικών θεοτήτων στον αρχαίο ελλαδικό κόσμο και κατ’ επέκταση σύμβολα πνευματικής «επικοινωνίας» των ανθρώπων με τους θεούς.

Το φίδι στη λαϊκή συνείδηση των αρχαίων Ελλήνων ήταν «γηγενές», δηλαδή γεννημένο από τη γη˙ για το λόγο αυτό συνδέθηκε με τις πλουτοδότρες δυνάμεις της  (τη βλάστηση, την καλλιέργεια, την καρποφορία των δέντρων κ.α.) και γενικότερα με την πολυγονία και την παροχή αφθονίας αγαθών και πλούτου στους ζωντανούς. Επίσης, σχετίστηκε με τους νεκρούς που τους δεχόταν η γη στην «αγκαλιά» της και κατά συνέπεια με το θάνατο και τις σκοτεινές δυνάμεις του Κάτω Κόσμου. Για το λόγο αυτό, στην αρχαία ελληνική θρησκεία θεότητες με χθόνιες και γονιμικές ιδιότητες συμβολίζονταν με το φίδι, όπως ο Δίας (ως Μειλίχιος, Κτήσιος, Φίλιος), ο Αγαθός Δαίμων, ο Άδης – Πλούτωνας κ.α.

Στην περιοχή της Θεσσαλίας, τα ομοιώματα φιδιών που αποκαλύφθηκαν τόσο σε δημόσια όσο και σε οικιακά ιερά, κατασκευάζονταν σε μια ποικιλία υλικών, όπως o πηλός, ο λίθος και το μέταλλο.

Ακολουθεί μια σύντομη αναφορά σε τέσσερα παραδείγματα ομοιωμάτων φιδιών που προέρχονται από ανασκαφές της Εφορείας μας και εκτίθενται στα Μουσεία αρμοδιότητάς μας.

Snake – figurines from the Archaeological Museums of Volos and Almyros

The figurines of snakes in the ancient Greek world were popular votive offerings in public sanctuaries and domestic shrines of chthonic and fertile deities and consequently symbols of spiritual «communication» between humans and the gods.

The snake in the popular religion of the ancient Greeks was «native», i.e. born from the earth, for this reason it was associated with its wealth-giving forces (vegetation, cultivation, fruit-bearing trees etc.) and generally with the fertility and the abundance of goods and wealth to the living. It was also associated with the dead that the earth accepted in its «embrace», and consequently with death and the dark forces of the Underworld. For this reason, in the ancient Greek religion the serpent symbolized mainly chthonic and fertile deities, such as Zeus (as Meilichios, Ktisios, Filios), Agathos Daimon, Hades – Pluto etc.

In the region of Thessaly, snake figurines that were unearthed in public sanctuaries and domestic shrines, were made of a variety of materials such as clay, stone and metal.

The following are fοur examples of snake figurines from excavations conducted by our Ephorate.

ΒΕ1627
ΒΕ11906

Εικ. 1 Τα πήλινα ομοιώματα φιδιών με αρ. ευρ. ΒΕ 1627 και ΒΕ 11906

Fig. 1 The clay snake figurines inv. num. ΒΕ 1627 and ΒΕ 11906

Τα δύο πρώτα κουλουριασμένα ειδώλια φιδιών από πηλό που προέρχονται από τις αρχαίες Φερές (σύγχρονο Βελεστίνο) και χρονολογούνται στην κλασική περίοδο, βρίσκονται στη μόνιμη έκθεση του «Αθανασάκειου» Αρχαιολογικού Μουσείου Βόλου (Εικ. 1). Το μικρότερο σε μέγεθος (αρ. ευρ. ΒΕ 1627), ήρθε στο φως σε μικρό εξωαστικό ιερό κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, το οποίο ιδρύθηκε στο δυτικό νεκροταφείο των Φερών και ήταν αφιερωμένο στην Ε(ν)νοδία και πιθανώς στο Δία Μειλίχιο. Το αντίστοιχο μεγαλύτερο (αρ. ευρ. ΒΕ 11906) προέρχεται από οικία (;) της ανωτέρω πόλης.

The first two coiled figurines of snakes made of clay are exhibited in the «Athanasakeio» Archaeological Museum of Volos. Τhey were discovered in the ancient city of Pherai (modern town of Velestino) and date back to the classical period (Fig. 1). The smaller one (inv. num. BE 1627) came to light in a small peri-urban sanctuary of classical and hellenistic times dedicated to E(n)nodia and probably to Zeus Meilichios, in the western cemetery of the aforementioned city. The larger figurine (inv. num. BE 11906) was revealed between the remnants of a house (?)


Εικ. 2 Τα μεταλλικά ομοιώματα φιδιών με αρ. ευρ. ΒΕ  23090 και ΒΕ 23163 στο εσωτερικό του πώρινου αγγείου

Fig. 2  The metallic snake figurines inv. num. BE 23090 and BE 23163 inside the volcanic- stone vessel

Δύο ακόμη ομοιώματα φιδιών από μέταλλο εκτίθενται στο «Γιαννοπούλειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Αλμυρού. Αποκαλύφθηκαν σε οικία της ελληνιστικής πόλης «Άλος» της Αχαΐας Φθιώτιδας, η οποία βρίσκεται στη σύγχρονη θέση «Κεφάλωση» Αλμυρού Μαγνησίας κατά τη διάρκεια των ανασκαφικών εργασιών στα πλαίσια συνεργασίας μεταξύ της Εφορίας μας, του Ολλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών και του Πανεπιστημίου του Groningen Ολλανδίας.

Αναλυτικότερα, πρόκειται για ζεύγος ομοιωμάτων φιδιών(σιδερένιο, έρπον με αρ. ευρ. ΒΕ 23090 και αργυρό ελικοειδές που καταλήγει σε τρεις ομόκεντρες σπείρες  με αρ. ευρ. ΒΕ23163) το οποίο προέρχεται από την «Οικία των Φιδιών» και συγκεκριμένα από δωμάτιο, στο οποίο αποκαλύφθηκε η πώρινη ορθογώνια εστία του σπιτιού (Εικ. 2). Τα παραπάνω αντικείμενα ήρθαν στο φως στο εσωτερικό πώρινου αγγείου μαζί με χώμα, τμήμα κάτω σιαγόνας προβάτου και ένα κοχύλι (όστρεο).Το αγγείο ήταν τοποθετημένο σε λάκκο, που διανοίχθηκε για το σκοπό αυτό, στο χωμάτινο δάπεδο του δωματίου και πλησίον της ανωτέρω εστίας.

Τα ομοιώματα ήταν τελετουργικά αντικείμενα που αφιερώνονταν από πιστούς στις θεότητες, προκειμένου να επικαλεστούν την αρωγή τους για την ικανοποίηση των προσωπικών τους αναγκών και επιθυμιών. 

Two metallic snakes are on display at the «Giannopouleio» Archaeological Museum of Almyros. They were discovered in a house in the Hellenistic city «Alos» of Achaia Phtiotis, located at the modern site «Kefalosis» of Almyros Magnesia, during the excavations conducted by our Εphorate, the Dutch Institute of Athens and the University of Groningen (Netherlands).

The aforementioned figurines are a pair of serpent – shaped pieces of metal: an iron in creeping form (inv. num. BE 23090), and a silver one, in the form of three concentric spirals (inv. num. BE 23163) (Fig. 2 ). They came to light in the «House of Snakes» and specifically, in a room in which the rectangular hearth of the house that was made from volcanic stone was revealed. These metal objects came to light inside a vessel of volcanic stone along with soil, a part of a sheep’s lower jaw and a shell. This vessel was placed in a pit, that was dug for this purpose on the earthen floor of the room and near the hearth.

The snake – figurines, were ritual objects given as offerings to the deities, in order to invoke their help, and eventually satisfy their personal needs and desires.

Posted in Το Έκθεμα του Μήνα | Σχολιάστε

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ:

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ 
24-26 Σεπτεμβρίου 2021

Οι Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς αποτελούν θεσμό, στον οποίο η Ελλάδα συμμετέχει από το 1996, υιοθετώντας πλήρως τους σκοπούς και το χαρακτήρα του. Το γενικό συντονισμό του προγράμματος έχει το Συμβούλιου της Ευρώπης, ενώ βασικός στόχος του είναι η βελτίωση της πρόσβασης των πολιτών σε στοιχεία της πολιτιστικής τους κληρονομιάς, υλικής και άυλης, και η ευαισθητοποίησή τους στα θέματα αυτά, με το άνοιγμα χώρων και μνημείων στην κοινωνία και τη διοργάνωση εκδηλώσεων. Ο εορταστικός χαρακτήρας του προγράμματος προσκαλεί τους επισκέπτες να έλθουν σε επαφή με την πολιτιστική τους κληρονομιά με τρόπους λιγότερο ακαδημαϊκούς και περισσότερο βιωματικούς, μέσα από συναυλίες, εκπαιδευτικές δράσεις, δημιουργικά εργαστήρια, αφηγήσεις παραμυθιών, παραστάσεις, εικαστικές παρεμβάσεις, εκθέσεις κ.ά.

Το θέμα των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς για το 2021 είναι αφιερωμένο στην ποικιλόμορφη και προσβάσιμη σε όλους πολιτιστική κληρονομιά, με κοινή θεματολογία «Κληρονομιά ανοιχτή σε όλους!» (Heritage: All Inclusive).

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας συμμετέχει και φέτος στον εορτασμό με  την ακόλουθη δράση:

  • Αθανασάκειο Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου (24 & 25/9)

Θεματική περιήγηση στη μόνιμη και περιοδική έκθεση – με περιεχόμενο τη λατρεία θεών και ηρώων και παρουσίαση των ιερών τους με τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία και το τοπίο που σχετιζόταν με αυτά.

Υπεύθυνες: Νικολάου Ελισάβετ – Τσιαμάγκα Ευμορφία

(e-mails: etsiamagka@culture.gr enikolaou@culture.gr)

 τηλ.: 2421076278)

Ώρα έναρξης περιηγήσεων: 10:30 & 12:00.

Αριθμός ατόμων: 15 ανά περιήγηση

Θα τηρηθούν αυστηρά τα ισχύοντα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας από τον κίνδυνο περαιτέρω διασποράς του κορωνοϊού COVID 19.

Να σημειωθεί ότι μπορούν να συμμετάσχουν άτομα που θα προσκομίσουν πιστοποιητικό εμβολιασμού, ή βεβαίωση νόσησης (η βεβαίωση με χρονικό όριο μέχρι 6 μήνες από τη διάγνωση της νόσου) ή αρνητικό αποτέλεσμα rapid test αντιγόνου μέχρι 48 ωρών από την ώρα συμμετοχής τους.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της περιήγησης η σωστή χρήση μάσκας είναι υποχρεωτική.

Δηλώσεις συμμετοχής: Δευτέρα 20 – Τετάρτη 22 Σεπτεμβρίου 2021 στο τηλ. 2421076278 – φυλάκιο (ώρες 9:00 – 13:00).

Η είσοδος στα μουσεία και στους αρχαιολογικούς χώρους της Εφορείας, κατά το τριήμερο του εορτασμού των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς (24, 25 και 26 Σεπτεμβρίου 2021) είναι ελεύθερη για το κοινό.

Posted in ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ | Σχολιάστε

«Άνοιγμα» του αρχαιολογικού χώρου της Άλου στον Αλμυρό με την παράσταση «Ικέτιδες Αισχύλου-ικέτες» από τον Δικηγορικό Σύλλογο Βόλου

Με την παράσταση «Ικέτιδες Αισχύλου-ικέτες» από τον Δικηγορικό Σύλλογο Βόλου, την περασμένη Δευτέρα 6 Σεπτεμβρίου, δόθηκε για πρώτη φορά η ευκαιρία στους διοργανωτές της, τον Δήμο Αλμυρού, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας και την Φιλάρχαιο Εταιρεία Αλμυρού «Όθρυς», να «ανοίξουν» στο ευρύ κοινό τον αρχαιολογικό χώρο της Άλου στην «Κεφάλωση» του Αλμυρού, μιας ελληνιστικής πόλης του 3ου αι. π.Χ., η οποία αποτέλεσε σταθμό στην περίοδο άνθησής της, αφού βρισκόταν στον άξονα βορρά-νότου του τότε ελλαδικού χώρου.

Την παράσταση παρακολούθησε πλήθος κόσμου, ενώ προηγήθηκε ξενάγηση από τους αρχαιολόγους υπεύθυνους στην περιοχή του Αλμυρού. Έτσι, το κοινό είχε την δυνατότητα να γνωρίσει καλύτερα το χώρο, τον οποίο η πλειονότητα επισκεπτόταν για πρώτη φορά, δείχνοντας εντυπωσιασμένοι από το βαθμό διατήρησης της οχύρωσης.

Οι διοργανωτές, στηριζόμενοι στην απήχηση που είχε η συγκεκριμένη εκδήλωση, προσβλέπουν και σε άλλες παρόμοιες, οι οποίες θα δώσουν ζωή σε έναν σχετικά άγνωστο μέχρι σήμερα αρχαιολογικό χώρο της περιοχής του Αλμυρού.

Posted in Χωρίς κατηγορία | Σχολιάστε

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: «Ικέτιδες Αισχύλου – ικέτες» στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Άλου στον Αλμυρό

Η Θεατρική Σκηνή Δικηγόρων και Συνεργαζομένων «Αθέμιτος» παρουσιάζει την παράσταση «Ικέτιδες Αισχύλου – ικέτες» στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Άλου στον Αλμυρό, την Δευτέρα 6 Σεπτεμβρίου στις 8:00μμ. Η παράσταση, η οποία για πρώτη φορά παρουσιάστηκε με επιτυχία στις 23 Αυγούστου στο αρχαίο θέατρο της Δημητριάδος, ανεβαίνει υπό την αιγίδα του Δήμου Αλμυρού, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας και την Φιλάρχαιο Εταιρεία Αλμυρού «’Οθρυς». Η ίδια παράσταση θα δοθεί  λίγες μέρες μετά στο Θερινό Δημοτικό Θέατρο της Νέας Ιωνίας Βόλου.

Περίληψη του έργου: Σύμφωνα με τον μύθο, η Ιώ, κόρη του βασιλιά του Άργους Ινάχου, ήταν ιέρεια της Ήρας. Όταν ο Δίας την ερωτεύτηκε, η ‘Ηρα από ζήλια τη μεταμόρφωσε σε αγελάδα. Κυνηγημένη η Ιώ από μια αλογόμυγα περιπλανήθηκε σ’ όλη την Γη, ώσπου έφτασε στην Αίγυπτο. Εκεί ξανάγινε άνθρωπος και με ένα θεϊκό «άγγιγμα» του Δία γέννησε τον Έπαφο. Από αυτόν προήλθε η Λιβύη, η οποία απέκτησε με τον θεό Ποσειδώνα τον Αγήνορα και τον Βήλο. Ο Βήλος απέκτησε δύο γιούς, τον Δαναό και τον Αίγυπτο. Αυτοί απέκτησαν από διαφορετικούς γάμους πενήντα κόρες ο πρώτος, τις Δαναΐδες και πενήντα γιούς ο δεύτερος, τους Αιγύπτιους. Μετά τον θάνατο του Βήλου, τα δύο αδέλφια φιλονίκησαν για την κατάληψη της εξουσίας. Ο Αίγυπτος σε μια χειρονομία καλής θέλησης πρότεινε τον γάμο των πενήντα γιών του, με τις πενήντα κόρες του Δαναού. Όταν αυτές αρνήθηκαν, θεωρώντας τον γάμο ωφελιμιστικό, αλλά και ανίερο, επιχείρησαν να το κάνουν με τη βία. Οι Δαναΐδες, νιώθοντας απέχθεια για έναν τέτοιο γάμο, απέδρασαν με τον πατέρα τους και οι Αιγύπτιοι τους καταδίωξαν. Μετά από πολλές περιπλανήσεις, κατέληξαν στο Άργος, την πατρίδα της πρώτης μητέρας τους Ιώς, για να ζητήσουν άσυλο, προσπέφτοντας ικέτιδες στο νεαρό και ανασφαλή βασιλιά της χώρας, Πελασγό.

Σημείωμα του σκηνοθέτη: Οι «Ικέτιδες» του Αισχύλου είναι ίσως το αρχαιότερο θεατρικό κείμενο της ανθρωπότητας και ίσως το πιο απλό θεατρικό κείμενο στον κόσμο. Τόσο όμως απλό και ταυτόχρονα τόσο φορτισμένο, σπάνια θα συναντήσουμε στο παγκόσμιο θέατρο. Η θεματική της παράστασης, συμπτωματικά ή αναγκαία διαχρονικά, άπτεται της καταφυγής και της βίας σε βάρος των αδυνάτων. Ο πρωταγωνιστής είναι ομαδικός, ο Χορός των 50 Δαναΐδων. Από την αρχή του έργου φανερώνεται η προμετωπίδα της θεματικής: η βία. Ο ομαδικός χορός της Γυναίκας που καταδιώκεται από τον Άνδρα. Καταδιώκεται από τον βίαιο άνδρα που του αρνήθηκε τον έρωτα. Είναι αποφασισμένη να πεθάνει, παρά να υποκύψει. Η Γυναίκα που διεκδικεί το δικαίωμα στο σώμα της, διακηρύσσοντας ότι η καταπάτηση του δικαιώματος αυτού είναι ένα από τα αιώνια και ασυγχώρητα εγκλήματα. Ο Αισχύλος θέτει πολλαπλά ζητήματα που αφορούν την ηθική, το ιδιωτικό και διεθνές Δίκαιο. «Είναι ο γάμος μεταξύ συγγενών (ενδογαμία) νόμιμος στη χώρα τους;» ρωτά ο βασιλιάς του Άργους. «Αν ναι, δεν έχουν δικαίωμα να αρνούνται». Οι Δαναΐδες δεν δίνουν σαφή απάντηση και μετατοπίζουν το θέμα, επικαλούμενες το δικαίωμά τους να παραμείνουν παρθένες, επειδή δεν επιθυμούν αυτόν τον γάμο. Έτσι όμως αρνούνται τον θεσμό του γάμου και την φύση τους. Το πρόβλημα μετατρέπεται σε ηθικό. Απειλούν να αυτοκτονήσουν, σε περίπτωση που δεν τους δοθεί ασυλία. Ο νεαρός βασιλιάς Πελασγός, άβουλος και άτολμος, μεταθέτει το βάρος της απόφασης στους πολίτες του Άργους, προφασιζόμενος την δημοκρατικότητά του… Και αφού στον Αισχύλο ο καταδιωκόμενος – Γυναίκα – σώζεται και περιθάλπεται –  προσωρινά -, καταφθάνουν οι σιωπηλές κραυγές των σύγχρονων φυγάδων που ελπίζουν να τους αποθέσει το κύμα της σύγχρονης Ιστορίας σε ασφαλή ακτή και ανατρέπουν την …ασφάλεια του θεατή.

Σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Κοσμάς, ενδυματολογική επιμέλεια: Εύα Ρίζου, π. Σεραφείμ Ρουσόπουλος, κίνηση – χορογραφίες: Ζάννα Γαλλιού, μουσική επιμέλεια: Γρηγόρης Σουλτάνης, θεραπαινίδα γενικών καθηκόντων: Αγγελικούλα Σταμοπούλου.

«Ικέτιδες Αισχύλου» είναι οι:  Δήμητρα Καραπαναγιώτη, Μαρίνα Μωραΐτου, Αγγελική Νικολάου, Λιάνα Τάταρη, Μαρία Ντοκούζη, Ιωάννα Κάπρι, Μάριος Νιζάμης, Δαναός – ξόανο: φωνή Γιάννη Τράντα. «Ικέτες» οι: Δημήτρης Κουτσοδημήτρης, Τούλα Κεκάτου, Όμηρος Κάπρι, Κυριάκος Γεραμπίνης, Κυριάκος Κουτσοδημήτρης και οι μικροί: Στέφανος, Αλεξάνδρα, Τζούλια, Ειρήνη.

Στην εισαγωγή ακούγεται η φωνή του Γεράσιμου Γεννατά. Προβάλλεται βίντεο που επιμελήθηκε η Βάσω Ευτυχίδου.

Η παράσταση διαρκεί περίπου 80’ και θα τηρηθούν όλες οι οδηγίες για την ασφαλή είσοδο και παραμονή των θεατών στον χώρο. Θα προηγηθεί ξενάγηση στον αρχαιολογικό χώρο από τις 7:15΄μμ.

Η είσοδος είναι ελεύθερη. Μετά την έναρξη της παράστασης δεν θα επιτρέπεται η προσέλευση του κοινού στο χώρο. Σε περίπτωση βροχής η παράσταση θα δοθεί την Τρίτη 7 Σεπτεμβρίου την ίδια ώρα.

Με το ανέβασμα της παράστασης «Ικέτιδες του Αισχύλου – ικέτες» στην αρχαία Άλο δίνεται για πρώτη φορά από τους συνεργαζόμενους φορείς η ευκαιρία να «ανοίξει» ο αρχαιολογικός χώρος και να γίνει γνωστός στο ευρύ κοινό. 

Posted in ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ | Σχολιάστε

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας για το 1821. Η ανάρτηση του μήνα.

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΠΗΛΙΟ

(ΑΠΟ ΤΟ 1821 ΕΩΣ ΤΟ 1827)

1821

Μετά τη σφαγή του Βελεστίνου (Μάιος 1821) ο στρατός του Δράμαλη κινήθηκε προς το Πήλιο. Αρχικά προχώρησε προς την Κάρλα καταστρέφοντας το παραλίμνιο χωριό των Καναλίων και από εκεί ανεβαίνοντας το Πήλιο μέσω της Κερασιάς και της μονής της Σουρβιάς προχώρησε προς τη Μακρινίτσα, όπου συνάντησε αντίσταση. Συγκεκριμένα οι κάτοικοι της Μακρινίτσας μαζί με κατοίκους του Άνω Βόλου και άλλους Πηλιορείτες, με αρχηγό τον Χατζηρήγα, αντιστάθηκαν σθεναρά για τρεις μέρες. Ωστόσο, η στρατιά του Δράμαλη κατάφερε να κάμψει την αντίσταση των κατοίκων, να μπει στη Μακρινίτσα και να την καταστρέψει. Μετά την πτώση της Μακρινίτσας η επανάσταση ήταν πλέον καταδικασμένη. Οι κάτοικοι του Πηλίου πανικόβλητοι, όσοι μπορούσαν, κατέφευγαν στη Σκιάθο και στη Σκόπελο και άλλοι κρύβονταν σε σπηλιές και ρεματιές. Από τη Μακρινίτσα ο στρατός κινήθηκε προς την Πορταριά και τα Λεχώνια, για να καταλήξει στη Μηλίνα, όπου ο Δράμαλης έστησε το στρατόπεδό του. Δεν προχώρησε ωστόσο στο Τρίκερι, το τελευταίο σημαντικό οχυρό της επανάστασης στο Πήλιο, όπου είχαν αρχίσει να συγκεντρώνονται πολλοί πρόσφυγες από το Πήλιο. Τότε σύμφωνα με την παράδοση κτίζεται και το τείχος στη θέση Διακόπι ή Διακοπή, ώστε να προφυλάξει το Τρίκερι από ενδεχόμενη επέλαση της Τουρκικής στρατιάς. Στα τέλη του 1821 η επανάσταση στο Πήλιο είχε σβήσει. Όχι όμως για πολύ καιρό…

1822

Το 1822 μετά την κατάπνιξη της επανάστασης στην Μακεδονία, πολλοί οπλαρχηγοί του Ολύμπου, βρίσκουν καταφύγιο στο Τρίκερι. Παρόλο που κανένα αξιόλογο γεγονός δεν έγινε αυτή την χρονιά στην περιοχή, οι εστίες της επανάστασης σιγόβραζαν, όπως στο Τρίκερι, στο Λαύκο και στην Αργαλαστή.

1823

Οι Τούρκοι γνωρίζοντας την κατάσταση αποφάσισαν να στείλουν στρατό με αρχηγό αυτή τη φορά τον Ρεσίτ Πασά Κιουταχή. Έτσι το Μάιο του 1823 ξεκίνησαν πάλι οι συγκρούσεις. Ο στρατός του Κιουταχή ξεκινάει ανήμερα την Πρωτομαγιά από τα Λεχώνια και καίει όσα από τα χωριά συναντά στο δρόμο του (Δράκεια, Άγιος Λαυρέντιος, Άγιος Γεώργιος Νηλείας, Πινακάτες και Βυζίτσα). Στο Λεφόκαστρο κατόρθωσε να διώξει τους επαναστάτες.

Οι τελευταίοι, με τον Μακεδόνα οπλαρχηγό Δημήτριο ή Τσάμη Καρατάσο, πέτυχαν αξιόλογες νίκες στο νησί του Αλατά και στους βόρειους πρόποδες του Τισαίου Όρους, στη θέση Παναγιά. Παράλληλα όμως οι Τούρκοι κατάφεραν να πυρπολήσουν τα χωριά του Νοτίου Πηλίου, με τη μεγαλύτερη καταστροφή να συντελείται στο Προμύρι. Μετά την πυρπόληση των χωριών ο τουρκικός στρατός επιστρέφοντας στο Κάστρο του Βόλου στρατοπέδευσε στην Κάτω Γατζέα. Εκεί τους επιτέθηκαν στις 19 Μαΐου οι Επαναστάτες με αρχηγό τον Καρατάσο, οι οποίοι ήρθαν με πλοία από το Τρίκερι μαζί με Προμυριώτες που ζητούσαν εκδίκηση για την καταστροφή του χωριού τους. Στη μάχη που επακολούθησε ο στρατός των Τούρκων διαλύθηκε και οι επαναστάτες κατάφεραν να πάρουν λάφυρα, πυρίτιδα, πυροβόλα και το εχθρικό ταμείο. Τότε ο Κιουταχής στράφηκε προς τα Λεχώνια, όπου σκότωσε πολλούς. Το τελευταίο προπύργιο ήταν το Τρίκερι το οποίο παρ’ όλες τις δυσμενείς συνθήκες άντεξε μέχρι και τον Ιούλιο του 1823, οπότε και συνθηκολόγησε.

1827

Η φλόγα της επανάστασης στο Πήλιο ξανάναψε το 1827. Στα τέλη του Μαρτίου ελληνικά πλοία μπήκαν στον Παγασητικό κόλπο και άρχισαν να κανονιοβολούν το Κάστρο του Βόλου και παράλληλα να κουρσεύουν τα τούρκικα πλοία που στάθμευαν στο λιμάνι. Στην επιχείρηση έλαβε μέρος και το πολεμικό ατμοκίνητο «Καρτερία», το πρώτο ατμοκίνητο πλοίο που πήρε μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις. Η επιχείρηση κράτησε μερικές ώρες. Φθορές προκλήθηκαν στα τείχη του Κάστρου και οι Τούρκοι άρχισαν να το εγκαταλείπουν. Παρόλα αυτά δεν υπήρξε συνέχεια, αφού τα πλοία αποχώρησαν από τα νερά του Παγασητικού για να εμπλακούν σε άλλες εστίες της επανάστασης. Τον Νοέμβριο, επίσης, ο Καρατάσος θα πολιορκήσει ανεπιτυχώς το Τρίκερι.

Η επανάσταση πλέον μετά τις αποτυχημένες επιχειρήσεις θα σβήσει και το Πήλιο μαζί με την υπόλοιπη Θεσσαλία θα περιμένει άλλα πενήντα τέσσερα χρόνια για να ελευθερωθεί.

Πηγές:

Γ. Κ. Κορδάτος, Ιστορία της Επαρχίας Βόλου και Αγιάς, Αθήνα 1960.

Α. Ορλάνδρος, Ναυτικά, ήτοι ιστορία των κατά τον υπέρ ανεξαρτησίας της Ελλάδος αγώνα πεπραγμένων υπό των τριών ναυτικών νήσων, ιδίως δε των Σπετσών, Αθήναι 1869.

Γ.Ν. Φιλάρετος, Η Σφαγή του Προμυρίου (8 Μαΐου 1823), Αθήναι 1896.

Κ. Λιάπης, Η μάχη της Γατζέας το Μάιο του 1823. Τι αναφέρει μια συγκλονιστική τοπική ιστορική παράδοση, στο 200 Χρόνια. Η Μαγνησία το 1821. Πτυχές της τοπικής επανάστασης, πρόσωπα και άγνωστες ιστορίες της Θεσσαλίας, Βόλος 2021, σελ. 110-113.

Posted in Η ΕΦΑ Μαγνησίας για το 1821. Η ανάρτηση του μήνα | Σχολιάστε

Το «Ελληνοαυστριακό Μουσικό Καλοκαίρι» σε μια Αυγουστιάτικη Νυχτωδία, στην αυλή του Αθανασάκειου Αρχαιολογικού Μουσείου Βόλου

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας σε συνεργασία με το Σωματείο «Φίλοι του Αθανασάκειου Αρχαιολογικού Μουσείου Βόλου» και την Αυστριακή Πρεσβεία της Αθήνας, σας προσκαλούν σε μια Αυγουστιάτικη «νυχτωδία» στα πλαίσια του πολιτιστικού θεσμού «Ελληνοαυστριακό Μουσικό καλοκαίρι 2021» , την Τετάρτη 25 Αυγούστου στις 21.00 στο Αθανασάκειο αρχαιολογικό μουσείο Βόλου. 

Posted in ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ | Σχολιάστε

Εκθέματα του μήνα (Αύγουστος 2021)

Πύργοι- Φρυκτωρίες στην Σκιάθο και Σκόπελο, Βόρειες Σποράδες

Η ανάγκη ταχείας μεταφοράς και μετάδοσης σημαντικών πληροφοριών, κυρίως στρατιωτικού περιεχομένου, σε μεγάλες αποστάσεις οδήγησε στην αρχαιότητα στη δημιουργία ενός δικτύου φρυκτωριών. Φρυκτωρία ονομάζεται το σύστημα επικοινωνίας αποτελούμενο από έναν κώδικα αναπαράστασης γραμμάτων, ο οποίος μεταδίδονταν με αναμμένους πυρσούς κατά τη διάρκεια της νύχτας από πύργο σε πύργο, που βρίσκονταν σε σημεία με άριστη ορατότητα, κυρίως σε κορυφές βουνών. Κατά τη διάρκεια της ημέρας η επικοινωνία γινόταν με σημάδια καπνού από σβησμένους πυρσούς ή με τη βοήθεια του ηλιακού φωτός.  Ο Αισχύλος στο έργο του «Αγαμέμνων» περιγράφει την είδηση της πτώσης της Τροίας, η οποία μεταδόθηκε ως τις Μυκήνες με τις φρυκτωρίες. Φρυκτωρίες υπήρχαν διασκορπισμένες σε ολόκληρο τον ελληνικό χώρο και ξεκίνησαν να χρησιμοποιούνται από τον 11ο αιώνα π. Χ. έως και το 1850 μ.Χ., όταν εγκαταλείφθηκαν λόγω του ότι ο κώδικας ήταν πλέον γνωστός σε όλους.

Η μελέτη των Φρυκτωριών παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον αλλά και δυσκολία, καθώς πολλοί από τους αρχαίους πύργους έχουν καταστραφεί ή δεν σώζονται σε καλή κατάσταση, ώστε να διεξάγουμε ασφαλή συμπεράσματα για την χρήση τους.

Στα νησιά των Βορείων Σποράδων, και ειδικότερα στην Σκιάθο και την Σκόπελο έχουν εντοπιστεί κατάλοιπα κυκλικών και ορθογώνιων πύργων, σε νευραλγικά σημεία των νησιών, ιδίως σε καλά προστατευμένες περιοχές που δεν φαίνονταν από τις πόλεις. Πύργοι υπάρχουν και στην Αλόννησο (αρχαία  Ίκος), όπως ο στρογγυλός πύργος στη θέση «Καρμπίτσες». Οι πύργοι αυτοί χρησιμοποιούνταν ως καταφύγιο για τους κατοίκους της υπαίθρου σε περίπτωση αιφνιδιαστικής επιδρομής και εξυπηρετούσαν ένα τοπικό αλλά και ένα ευρύτερο δίκτυο επικοινωνίας με τα γειτονικά νησιά και την ηπειρωτική Ελλάδα. Επιπλέον όμως, εξυπηρετούσαν αγροτικές ανάγκες και πρέπει να συσχετιστούν με την καλλιέργεια σιτηρών και την παραγωγή κρασιού και λαδιού.

Towers- Phryctoriae in the islands of Skiathos and Skopelos, Northern Sporades

The need for quick transmission of important information, especially of military nature, within long distances in the ancient times, led to the creation of a network of phryctoriae. Phryctoria is called the communication system consisting of a code representing letters, which was transmitted during the night by lit torches from one tower to another tower. These towers were built in selected areas, so they would be visible to each other, mainly in mountaintops. During daylight the communication was achieved by smoke signs from extinguished torches or by the help of the sunlight. Aeschylus in the tragedy “Agamemnon” describes how the message for the fall of Troy arrived at Mycenae by phryctoriae. Phryctoriae were scattered all over the Helladic region; they have been used from the 11th century B.C. up to 1850 A.C., when they were abandoned because their code was known to everybody.

The research on Phryctoriae is very interesting but at the same time difficult, since many ancient towers are destroyed or saved in a bad condition, so as not to able to reach to safe conclusion regarding their use.

In the islands of Northern Sporades, especially in Skiathos and Skopelos, the remains of circular and rectangular towers have been found in key areas, well protected and not visible from the towns. Towers are also found in Alonnisos (ancient Ikos), like the round tower in “Karbitses”. These towers served as a refuge for the inhabitants of the countryside in the case of a sudden attack, as well as a part of the local and of the more wide communication system with the neighboring islands and the inland. Furthemore, these towers served rural needs and they must be associated with grain cultivation and with wine and olive oil production.


Εικ. 1, Σκιάθος, Πύργος «Αναστασά-Πυργί»
Fig. 1, Skiathos, Tower “Anastasa-Pyrgi”

Πύργοι στην Σκιάθο

Στην Σκιάθο έχουν βρεθεί μέχρι στιγμής δύο μόνο πύργοι οι οποίοι ωστόσο καταλαμβάνουν τις δύο πλευρές του νησιού, γεγονός που ενισχύει την πεποίθηση πως πρόκειται για τμήματα του δικτύου φρυκτωριών στον ελλαδικό χώρο. Πιο συγκεκριμένα, στη θέση «Αναστασά- Πυργί», στη ΒΔ πλευρά της Σκιάθου, σώζεται κυκλικός πύργος κλασικής εποχής, κτισμένος με μεγάλους λαξευμένους λίθους, ενώ στη θέση «Πούντα», κοντά στις Κουκουναριές, στο ΝΔ άκρο της νήσου σώζεται ένας ακόμη κυκλικός πύργος κλασικής εποχής. Αρκετά όστρακα και ίχνη τοίχων δηλώνουν πως πλησίον του πύργου είχε αναπτυχθεί κάποια μικρή εγκατάσταση.

Towers in Skiathos

In the island of Skiathos only two towers have been found so far. However they occupy the two opposite sides of the island, supporting the belief that they form part of the phryctoriae network in the Helladic region. More specifically, on the site of “Anastasa- Pyrgi”, on the northwest side of Skiathos, a circular tower of the classical period, built with large stones, is found. On the southeast end of Skiathos, on the site of “Pounta”, near Koukounaries, another circular tower dating to the classical period is found. Several pottery sherds and traces of walls indicate that a small establishment had developed near the tower.


Εικ. 2, Σκόπελος, Πύργος Ελληνικού
Fig. 2, Skopelos, Tower at “Ellinikon”

Πύργοι στην Σκόπελο

Στην Σκόπελο έχουν βρεθεί έξι κυκλικοί ή τετράγωνοι πύργοι κλασικής και ελληνιστικής εποχής, σωζόμενοι σε σχετικά καλή κατάσταση και διασκορπισμένοι σε όλο το νησί, ώστε να προσφέρουν μεγαλύτερη κάλυψη στο νησί.

Πύργος στο Δίτροπο

Στη νότια πλευρά του δρόμου από τον Αγνώντα στον Πάνορμο, κοντά στα κατάλοιπα του μικρού ναού των Αγίων Υπερμάχων και σε κορυφή χαμηλού λόφου, σώζονται τα κατάλοιπα τετράγωνου πύργου από μεγάλους κανονικούς και ακανόνιστους λίθους.

Πύργοι στη Γλώσσα

Στο έργο του Πολύαιανου «Στρατηγήματα» (VI, 2) αναφέρεται μετάδοση σημάτων (ειδοποίηση) με πυρσούς πριν από τη ναυμαχία στην πόλη Πάνορμο της Πεπαρήθου, κατά την οποία ο Αλέξανδρος, τύραννος των Φερών, κατέλαβε αθηναϊκές και πεπαρηθιακές τριήρεις (361/360 π.Χ.). Μετά τα γεγονότα αυτά ο μακεδονικός κίνδυνος ήταν πλέον ορατός, ενώ ταυτόχρονα πειρατές λυμαίνονταν το βόρειο Αιγαίο. Με τον φόβο των εχθρικών επιδρομών οι κάτοικοι του νησιού ενίσχυσαν τον 4ο αι. π. Χ. τη βόρεια περιοχή της Γλώσσας, μέσα στα πλαίσια μιας ευρύτερης δραστηριότητας οικοδόμησης αμυντικών έργων με πέντε πύργους – παρατηρητήρια και καταφύγια – απ’ όπου θα μπορούσαν να ειδοποιήσουν την πόλη ή ακόμα και να προστατευτούν σε περίπτωση κινδύνου. Η διασπορά των κτιρίων δεν είναι τυχαία. Είναι αξιοσημείωτο ότι δεν βρίσκονταν και οι πέντε στο ίδιο ύψωμα, όπως παρατηρείται στη Θάσο και σε άλλα νησιά, αλλά είχαν κτιστεί σε απόσταση μεταξύ τους και σε διαφορετικά επίπεδα, ώστε να εξασφαλίζουν ορατότητα σε μια μεγάλη περιοχή προς τα βόρεια και ανατολικά. Ο δυτικότερος πύργος (οχύρωμα Μαυραγανίου) ήταν ορατός, ο μεσαίος (πύργος Ελληνικού) ήταν ο ισχυρότερος και ένας τρίτος (πύργος Σεντούκας) κάλυπτε τα βόρεια άκρα του νησιού. Ο τέταρτος (ακρωτήριο Πρίουνος) και ο πέμπτος (Μαυράκι) επέκτειναν το πεδίο παρατήρησης στα ανατολικά και είχαν μικρότερη σημασία. Φαίνεται ότι εκτός από παρατηρητήρια- φρυκτωρίες, δύο από αυτούς είχαν προβλεφθεί να στεγάζουν ανθρώπους και ζώα σε περίπτωση ανάγκης.

Towers in Skopelos

In the island of Skopelos six circular or rectangular towers of the classical and Hellenistic period have been found. They are preserved in a fairly good condition and are scattered throughout the island, so they can a offer a stronger protection.

Tower in “Ditropo”

On the south side of the road from Agnontas to Panormos, near the relics of the small temple of Agioi Ypermachoi and on the top of a low hill, the remains of a rectangular tower, built with large stones, are found.

Towers in Glossa

In the work of Polyainos “Stratigimata” (VI, 2) is mentioned the transmission of signs with torches before the naval battle in the city of Panormos in Peparethos, during which Alexander, the tyrant of Pherai, occupied Athenian and peparitheian triremes (361/360 π.Χ.). After these events the Macedonian danger was visible, while at the same time pirates were ravaging the north Aegean. Under the fear of hostile attacks, during the 4th century B.C. the island’s inhabitants reinforced the northern part of Glossa, with defensive constructions and five towers- observatories and refuges – from which they could notify the town or protect themselves in case of danger. The scatter of the edifices is not random. It is remarkable that these towers are not situated on the same top, as are in the island of Thasos and other islands, but they are built in a distance and in different levels, so as to attain visibility in a wider area towards the north and the east. The stongest tower (Mavragani Fortification) was visible, the one in the middle (Ellinikon Tower) was the most important and a third tower (Sentoukas Tower) covered the northern ends of the island. The fourth (cape Priounos) and the fifth tower (Mavraki) extended the observation area to the east and were less significant. It appears that two of those towers, apart from observatories- phryctoriae, were meant to shelter men and animals in emergency time.

Posted in Το Έκθεμα του Μήνα | Σχολιάστε